آبیاری قطره ای چیست؟

آبیاری قطره‌ای یا موضعی یک نوع سیستم آبیاری ریز است که باعث می شود آب با حرکت آهسته به سمت ریشه حرکت کند. حرکت آرام آب به سمت  ریشه‌های گیاهان، چه از بالای سطح خاک و چه در زیر سطح ، در مصرف آب و مواد مغذی صرفه‌جویی می‌کند. آبیاری قطره ای کارآمدترین سیستم انتقال آب و مواد مغذی برای رشد محصولات زراعی است.

آبیاری قطره ای، آب و مواد مغذی را در مقادیر مناسب، در زمان مناسب مستقیماً به ناحیه ریشه گیاه می رساند، بنابراین هر گیاه دقیقاً آنچه را که نیاز دارد، در زمانی که به آن نیاز دارد، برای رشد بهینه دریافت می کند.

آبیاری قطره ای کشاورزان را قادر می سازد تا بازدهی بالاتری داشته باشند و در عین حال در مصرف آب و کودها و انرژی صرفه جویی کنند. برای دانستن اینکه آبیاری قطره ای چیست نیاز به آشنایی بیشتر با این سیتم آبیاری می باشد.

آبیاری قطره ای به انگلیسی(Drip irrigation) سیستم آبیاری قطره چکانی و ذره ذره به پای درختان مخصوصا درختان میوه و باغات است. آبیاری قطره ای به انگلیسی با نام آبیاری موضعی (trickle irrigation) نیز شناخته شده است.

آب و مواد مغذی در سراسر مزرعه در لوله‌هایی به نام خطوط قطره‌ای که واحدهای کوچکی به نام قطره چکان دارند، ارسال می‌شوند. هر قطره چکان قطرات حاوی آب و کود را ساطع می کند و در نتیجه آب و مواد مغذی مستقیماً به منطقه ریشه هر گیاه در کل مزرعه اعمال می شود.

آبیاری قطره‌ای گاهی اوقات آبیاری موضعی نامیده می‌شود و شامل چکاندن آب با سرعت بسیار پایین (2-20 لیتر در ساعت) از سیستم لوله‌های پلاستیکی با قطر کوچک مجهز به خروجی‌هایی به نام قطره چکان است.

همانطور که می دانید فشار آب بالا به سیستم آّبیاری قطره ای ضرر می رساند، برای حل این مشکل از فشارشکن استفاده می شود تا با توجه به فشار آب به تنطیم فشار در سیستم آبیاری کمک کند. این فشار شکن را به قسمت بعد از شیر قطع و وصل آب متصل می کنند.

در صورتی که محل مورد نظر فشار آب کمی دارد نیاز به سیستم فشار شکن نیست. از آنجاییکه سیستم های آبیاری موضعی برای فشار کم طراحی شده با حداقل فشار قابل کارکردن است.

برخلاف آبپاش ها، اکثر سیستم های آبیاری قطره ای به فشار آب بین 10 تا 30 psi (پوند بر اینچ مربع) نیاز دارند، زیرا قطعات برای کارکرد تحت فشار کم طراحی شده اند. اگر فشار آب بالاتر از 30 PSI باشد، می تواند به سیستم آسیب برساند.

اگرچه آبیاری قطره ای بهترین روش آبیاری درختان میوه است ولی  دانستن و رعایت یک سری نکات برای کارایی بهتر این سیستم ضروری است.

مراحلی که برای طراحی سیستم آبیاری قطره ای هوشمند باید طی شود به شرح زیر است:

• موجودی منابع و جمع آوری داده ها
• محاسبه اوج نیاز آبی محصول
• تصمیم گیری در مورد چیدمان مناسب سیستم آبیاری قطره ای.
• انتخاب قطره چکان ها

سیستم آبیاری قطره ای هوشمند دارای سه جزء است:

1. سر که شامل پمپ و منبع آب، شیر کنترل سیستم، فیلتر (فیلترشنی ، دیسکی یا توری) ، تانک کود و تنظیم کننده فشار است.
2. سیستم توزیع ( لوله اصلی و لوله های جانبی) ؛
3. ساطع کننده ها (قطره چکان ها).

مهمترین اجزای سیستم آبیاری قطره ای هوشمند  پمپ و شیرکنترل سیستم و فیلتر است. پمپ وظیفه افزایش فشار آب را بر عهده دارد.

شیرکنترل تنظیم روشن و خاموش کردن سیستم را انجام می دهد و فیلتراسیون مانع رسوب و گرفتگی لوله های آبیاری می شود.

در سیستم آبیاری قطره ای باغ  یک سری لوازم جانبی هم وجود دارد مانند:

شیریک طرفه که بعد از منبع اصلی وصل می شود تا اگرموتور خاموش شد آّب به داخل منبع برنگردد.

وسایل جداکننده شن که سیکلون نام دارد. وظیفه سیکلون جدا کردن شن های درشت و ذرات معلق در مسیر حرکت آب است.

توری یا فیلترشن برای گرفتن میگروارگانیسم و جلبک هایی که به دلیل راکد بودن آب استخرها ایجاد می شود.

حال با دانستن اجزا و روش کار این سیستم بهتر می توان دریافت آبیاری قطره ای چیست.

با انتخاب قطره چکان مناسب در مصرف آب در مسیر آبیاری قطره ای باغ صرفه جویی می شود و مسدود شدن مسیر آب کاهش می یابد.

با انتخاب قطره چکان مناسب در مصرف آب در مسیر آبیاری قطره ای باغ صرفه جویی می شود و مسدود شدن مسیر آب کاهش می یابد.

• قطره چکان های ساده

  لوله هایی هستند با منافذ ریز در فواصل منظم

• قطره چکان چند دهانه

مناسب باغات میوه است زیرا آب باید از طریق چندین روزنه با مقدار مناسب به پای درخت برسد.

• قطره چکان دکمه ای

دهانه ای با قطر کمتر از یک میلیمتر دارد و با ایجاد سوراخی روی لوله اصلی به آن وصل می شود.

• قطره چکان صفحه ای

به شکل صندوقی ساخته شده است ، آب روی صفحات درونی و عرضی چرخ خورده و از یک حفره که در پایین آن قرار دارد به صورت قطره خارج می‌شود.

• حداکثر استفاده از آب موجود و استفاده بهینه از آب
• آب در دسترس علف های هرز نیست و مستقیم به خود گیاه می رسد
• حداکثر عملکرد محصول
• راندمان بالا در استفاده از کودها و سم ها به دلیل امکان حل کردن آن ها در آب آبیاری و مصرف همزمان و کمتر کود
• رشد کمتر علف های هرز و محدود کردن جمعیت میزبان های بالقوه
• کار کم و کاهش نیاز به نیروی انسانی
• هزینه عملیات نسبتا کم به دلیل نیاز کم به نیروهای انسانی و آب کمتر
• کاهش فرسایش خاک به دیدن جاری نبود آب و شسته نشدن خاک
• زمان و تعداد دفعات آبیاری قابل تنظیم و کنترل است
• شیب مزرعه مهم نیست و در زمین های تراز و غیرتراز و شیبدار قابل انجام است
• کاهش بیمارهای قارچی درختان و گیاهان به دلیل خیس نشدن شاخ و برگ گیاه
• کاهش تبخیر آب
• در صورت شوری آب ضرر کمی به گیاه می رسد
• مناسب بودن این سیستم آبیاری در انواع خاک ها
• با تهویه مناسب ریشه باعث تنظیم میزان رطوبت در ریشه گیاه می شود

آبیاری قطره ای دو نوع است:

در آبیاری قطره ای زیر سطحی آب از طریق لوله های باریک در زیر سطح خاک اعمال می شود.  و لوله ها زیر خاک دفن است. ایراد این روش این است که به دلیل مدفون شدن لوله ها زیر خاک نمی توان از صحت آبیاری به گیاه اطمینان حاصل کرد و در صورت خرابی سیستم آبیاری کم یا بیش از حد به ریشه گیاه باعپ پوسیدن ریشه می شود.

در آبیاری قطره ای سطحی  آب مستقیماً به سطح خاک اعمال می شود.

• نحوه صرفه جویی در مصرف آب و کود توسط آبیاری قطره ای

روش قطره‌ای آب را مستقیماً از طریق شبکه‌ای از لوله‌ها و قطره چکان‌ها به ناحیه ریشه یک محصول می‌رساند. از آنجایی که به جای زمین اطراف، آب را مستقیماً به محصول می رساند، تلفات آب از طریق تبخیر و توزیع به طور قابل توجهی کاهش می یابد.

با رساندن مستقیم آب به سطح زمین، مواد شیمیایی که روی محصولات خود استفاده می کنید مانند کودها یا آفت کش ها به آب های زیرزمینی نشت نمی کنند. این معمولاً با سیستمی قطره چکانی اتفاق می افتد که آب را در کل محصول توزیع می کند.

• هزینه اولیه سیستم آبیاری قطره ای نسبت به سیستم های دیگر آبیاری می تواند گران باشد.
• نور خورشید می تواند لوله های مورد استفاده برای آبیاری قطره ای را تحت تأثیر قرار دهد و عمر مفید آنها را کوتاه کند.
• اگر آب به درستی فیلتر نشود و تجهیزات به درستی نگهداری نشود، می تواند منجر به گرفتگی شود.
• در صورت فواصل زیاد آبیاری ذخیره آبی در خاک گیاه کاهش می یابد.

آبیاری قطره ای به عنوان کارآمدترین و بهترین روش آبیاری درختان میوه با راندمان مصرف آب 95 تا 100 درصد شناخته شده است. این در مقایسه با سیستم های سیلابی( اسپرینکلر) که 80 تا 85 درصد راندمان مصرف آب دارند یا جوی و پشته و ابپاش که 60 تا 70 درصد کارایی دارند مقایسه می شود. کارایی به اثربخشی سیستم بر عملکرد محصول و در نهایت بر عملکرد و سود دهی کشاورز مربوط می شود.

آبیاری قطره ای با تکنولوژی پایین و بسیار کارآمد راه حلی برای کشاورزان است. با توجه به خشکسالی های اخیر و کمبود منابع آب در کشور بهترین روش آبیاری درختان میوه می تواند آبیاری قطره ای یا موضعی باشد.

تنها با استفاده از 10 درصد آبی که کشاورزان در حال حاضر استفاده می کنند، می تواند تولیدات کشاورزی را تا 50 درصد افزایش دهد. در عین حال، آبیاری قطره‌ای فرسایش سطحی خاک، هجوم آفات و تبخیر از سطح گیاه را محدود می‌کند.

 فن آوری قطره ای با کاهش تبخیر از سطح خاک، کاهش یا حذف رواناب و نفوذ عمیق، و امکان استفاده یکنواخت از آب در مزارع، راندمان آبیاری را بهبود می بخشد.